چطور می‌تونیم «قدرت» داشته باشیم بدون اینکه تبدیل به «ظالم» بشیم؟

ویتالیک در پست آخر سال ۲۰۲۵، Balance of power مفهوم d/acc و «تعامل‌پذیری خصمانه» رو به عنوان راهکاری برای مقابله با انحصار غول‌های تک و دولت‌ها پیشنهاد میده.

حرف اصلیش اینه: دوران اینکه صبر کنیم تا قدرت‌ها خودشون رو اصلاح کنند تموم شده؛ باید با ابزارها و کدهای باز، قدرت رو به زور «توزیع» کنیم. خلاصه و نکات کلیدیش رو اینجا نوشتم: 👇

۱/ مثلث ترسناک قدرت 🔺
ویتالیک میگه ما الان از سه چیز می‌ترسیم:
۱. دولت بزرگ: که سرکوبگره.
۲. بیزنس بزرگ: که انحصارگره و فقط دنبال سود خودشه (حتی اگه کاربر معتاد بشه).
۳. توده بزرگ (Big Mob): که میشه فرهنگ کنسل یا پوپولیسم کور.
مشکل کجاست؟ اینکه الان همه این‌ها همزمان دارن قوی‌تر میشن.

۲/ چرا ترمزها بریدن؟ 📉 قبلاً یه قانون نانوشته بود: «هرچی بزرگتر بشی، ناکارآمدتر میشی» (عدم صرفه به مقیاس). اما هوش مصنوعی و اتوماسیون این قانون رو شکستن. الان یه بازیگر میتونه بدون اینکه کند بشه، کل زمین بازی رو بگیره. توازن قدرت خودبه‌خود درست نمیشه، باید مهندسیش کنیم.

۳/ راهکار اول: الزام به توزیع (Mandate Diffusion) 🛠 ما باید به زورِ تکنولوژی و قانون، انحصار رو بشکنیم. ویتالیک طرفدار ایناست:

• استانداردهای اجباری (مثل USB-C اپل)
• ممنوعیت قراردادهای «عدم رقابت» برای کارکنان
• لایسنس‌های کپی‌لفت (Copyleft) که کدهای بعدی رو هم باز نگه میدارن.

۴/ راهکار دوم: تعامل‌پذیری خصمانه ⚔️ این جذاب‌ترین بخش مقاله‌ست! یعنی ساخت ابزارهایی که «بدون اجازه» به پلتفرم‌های انحصاری وصل میشن تا کاربر رو نجات بدن. مثال: ساختن یه اپلیکیشن که پست‌های اینستاگرام/توییتر رو بهت نشون میده، اما الگوریتم‌های اعتیادآور و تبلیغاتش رو حذف می‌کنه.

۵/ مفهوم d/acc: دفاعِ دموکراتیک 🛡 خیلی‌ها میگن: «دنیا خطرناکه، پس باید قدرت رو بدیم دست یه نفر که حواسش باشه.» ویتالیک میگه: «نه! راه حل d/acc هست.» یعنی توسعه تکنولوژی‌های دفاعی که باز و در دسترس همه باشن. امنیت باید توزیع بشه، نه اینکه گاردریل بکشیم دور دنیا.

۶/ اخلاق جدید: قدرت “To” نه قدرت “Over” ⚖️ ما باید پروژه‌هایی بسازیم که «قدرتِ انجام کار» (Impact) داشته باشن، اما «قدرتِ سلطه بر دیگران» (Hegemony) نداشته باشن. مثال مثبت ویتالیک: Lido با اینکه سهم بزرگی از استیکینگ اتریوم رو داره، چون حاکمیتش غیرمتمرکزه و دست یه نفر نیست، ترسناک نشده.

۷/ جمع‌بندی 👋 پیام ویتالیک برای ۲۰۲۶ روشنه: توی جنگل انبوهِ تکنولوژی، اگر فقط تماشاچی باشیم، غول‌ها ما رو می‌بلعن. راه نجات، حمایت از ابزارهای باز، شکستن باغ‌های محصور (Walled Gardens) و توزیع فعالانه قدرته.

ادامهٔ “توازن قدرت (Balance of Power)”

وقتی اولین بار Artifact را به دست می‌آوری، تصویری نمایان می‌شود از آلفانیون، شیطان-سلاطینِ حوزه نظم، که همچون شبکه‌ای از کره‌هاست که با خطوط نورانی به هم متصل‌اند. آلفانیون تو را تشویق می‌کند که از Artifact استفاده کنی برای تحمیل نظم کیهانی، قانونی در بنیادین‌ترین سطح. او چشم‌اندازهایی از خشن‌ترین و سادیست‌ترین جنایات تاریخ، از جنگ‌هایی که بر اثر عدم توانایی ملت‌ها برای همزیستی در صلح پدید آمده‌اند، به‌ تو نشان می‌دهد و می‌گوید همه‌ی آن‌ها قابل پیشگیری هستند. او رؤیاهایی از شهرهای کاملاً تمیز با خیابان‌های پهن و شفاف نشان می‌دهد؛ جایی که هر کس دقیقاً میزان درآمد بهینه‌اش را دارد و حمل‌ونقل عمومی تا ثانیه دقیق است. و می‌گوید: این همه قابل حصول است.

ادامهٔ “در تعادل”